 Vanaf vandaag is de website van Coaching aan den Rijn aangepast met nieuwe foto’s en ook het weblog heeft een nieuw uiterlijk gekregen: neem eens een kijkje.
In deze nieuwsbrief sta ik uitgebreid stil bij het begrip slachtoffer van mobbing en pesten op het werk. In de afgelopen periode heb ik met veel mensen gesproken hierover en ik wil iedereen bedanken voor de input: alle gesprekken waren voor mij waardevol.
In deze nieuwsbrief gaat het voornamelijk over de verwerking van het individuele slachtoffer. In de volgende nieuwsbrief kom ik uitgebreid terug op hoe je als organisatie weer kunt helen als mobbing en pesten op het werk gestopt zijn.
Artikel: Slachtoffer van Mobbing, pesten op het werk... en dan?
 Het begrip slachtoffer
Als we het woordenboek er op naslaan dan is de definitie van slachtoffer: ergens de dupe van zijn. Toch is onze gebruikstaal het woord slachtoffer vaak beladen: alsof het over weerloze, zielige mensen gaat. Het zijn echter onze emoties die bepalen hoe we het woord slachtoffer ervaren.
Ik gebruik nadrukkelijk het woord slachtoffer binnen de praktijk van Coaching aan den Rijn omdat het ook een positie aangeeft (los van emotie): de mobber heeft het slachtoffer iets aangedaan met grote gevolgen voor het slachtoffer: verlies van (zelf)vertrouwen, onzekerheid en twijfel over de toekomst door het verlies van een baan, negatief zelfbeeld en weinig vertrouwen in een goede toekomst.
Waarom ik?
Deze vraag zal voor veel slachtoffers herkenbaar zijn: waarom gebeurde het met mij, waarom treiterde iemand mij zo. Vaak wordt deze vraag vooraf gegaan met gedachtes als: ik ben ook niet assertief genoeg, ik was ook zo’n gemakkelijk slachtoffer want ik vertrouw iedereen.... Alhoewel het heel normaal is in een verwerkingsproces voor slachtoffers van mobbing en pesten op het werk om deze gedachtes en vragen te hebben is het antwoord op deze vraag heel simpel: iemand was op het verkeerde moment op de verkeerde plaats. Een mobber heeft een slachtoffer nodig om zijn/haar (al)macht te tonen en zo het eigen zelfbeeld in stand te houden. De keuze voor een of meerdere personen van een mobber is vaak willekeurig alhoewel hij/zij een neus lijkt te hebben voor mensen die ervaren worden als een bedreiging: integere, eerlijke mensen zullen zijn/haar spel doorzien en vormen daarmee een bedreiging.
Secundaire victimisatie
Als het slachtoffer zich gaat verzetten tegen de mobber: door aan te spreken op gedrag, door het te melden in de organisatie of bij een vertrouwenspersoon dan gebeurt het regelmatig dat het slachtoffer tot dader wordt gemaakt. Een signaal hiervoor zijn de zinnetjes: als jij nu maar niet dat had gedaan dan.... Een mobber heeft vaak twee gezichten en mensen kunnen zich bijna niet voorstellen dat hij/zij datgene kan doen waarvan hij/zij beschuldigd wordt en dus kan de omgeving snel denken dat het slachtoffer wel iets gedaan moet hebben en die wordt dan vervolgens als dader aangemerkt. De mobber zet ook een machine in werking om dit te versterken door nog meer te roddelen, zichzelf voor te stellen als slachtoffer.... In plaats van erkenning dat het slachtoffer iets aan gedaan is wordt hij/zij voor de tweede keer het slachtoffer van mobbing: vaak is dat de definitieve klap voor een slachtoffer binnen een organisatie: ontslag of ziek melden lijkt nog de enige mogelijkheid want het vertrouwen in collega’s en het management is verdwenen.
Slachtoffer op weg naar verwerking en herstel
Een van de moeilijkste fases in het coachingstraject voor slachtoffers van mobbing of pesten op het werk is deze fase waarin het verleden op enige wijze wordt afgesloten en de blik weer op de toekomst gericht kan worden. Waar slachtoffers in de beginfase van het traject vaak in zichzelf gekeerd zijn en de schuld bij zichzelf zoeken, naarmate de bewustwording over het slachtofferschap duidelijker is neemt de woede, boosheid en zelfs haat naar de dader toe: hoe kon hij/zij mij dit aandoen. De gevolgen worden zichtbaar en voelbaar voor het slachtoffer: hoe kom je aan een nieuwe baan, hoe krijg je weer zelfvertrouwen, hoe kan je ooit nog een werkgever vertrouwen na alles wat je hebt meegemaakt…
De overgang van verleden naar heden en toekomst in emotioneel opzicht is een hele lastige en per individu anders: ik heb geen kant en klaar recept hiervoor maar kijk samen met iedere klant wat nodig is.
Toch kan ik enkele uitgangspunten noemen die naar mijn idee belangrijk zijn in deze fase:
- Geen kleine pleisters plakken op grote wonden en denken dat de wond geneest: mobbing laat grote, voor de buitenwereld, onzichtbare wonden na voor het slachtoffer: die voelt het in iedere vezel van zijn lichaam en wil alles doen om de pijn niet meer te voelen van het leed wat is aangedaan. Dit betekent dan ook om in de veiligheid van de coaching te kijken naar de aard van de wond en samen te ontdekken wat goed is om het te laten helen: dit betekent de schade die bij iemand is aangedaan onder ogen zien. Dit maakt vaak diep verdriet los en dat hoort erbij: een wond laten helen doet ook pijn.
- Het slachtoffer heeft recht op gevoelens van woede en boosheid naar de dader: het is een noodzakelijk onderdeel van de verwerking maar handel niet vanuit deze emoties naar je dader. Binnen de coaching zoeken we naar de manier die bij het slachtoffer past om ook deze gevoelens een plaats te geven.
- Afscheid nemen van je dader: een moeilijk thema maar noodzakelijk om weer langzaam naar de toekomst te gaan kijken. Ook dit is voor iedereen weer anders maar toch zeg ik vaak: is degene die jou dit aangedaan heeft het waard om de rest van je leven te laten bepalen?
- In het hier en nu een balans opmaken hoe het leven nu voor je is: wat zijn je (on)mogelijkheden, keuzes en kansen. Een mobbingervaring verandert een slachtoffer voorgoed en accepteren als slachtoffer dat het je leven heeft verandert is de eerste stap op weg naar de toekomst: niet alles is kapot en goede eigenschappen zijn er nog steeds en die weer aan gaan boren is een uitdaging voor ieder slachtoffer. Dit is ook logisch: ieder mens wil zich veilig voelen in zijn doen en laten en langzaam weer initiatief gaan nemen is heel onveilig want je weet niet wat je tegenkomt.
Dit zijn maar enkele uitgangspunten waarop binnen Coaching aan den Rijn het coachingstraject is gebaseerd: die ik weer heb afgeleid van de theorie van Marie-France Hirigoyen. Ieder mens is uniek en verwerkt op een eigen manier: dat is een basisgegeven voor mij en het enige vaststaande uitgangspunt: onvoorwaardelijke acceptatie van de persoon en de emoties zoals die re zijn. Is vergeving van de dader noodzakelijk?
Er zijn veel theorieën wat noodzakelijk is om als slachtoffer weer helemaal vrij van het verleden in de het leven te gaan staan: vaak valt dan je moet je dader vergeven... Alhoewel ik in de afgelopen periode met verschillende mensen hierover zeer boeiende gesprekken heb gehad heb ik nog steeds geen vaststaande mening hierover.
In mijn ogen is vergeving van de daden niet noodzakelijk maar acceptatie voor het slachtoffer dat de situatie daardoor is geworden zoals die is het belangrijkste ingrediënt voor een toekomst zonder haat en boosheid maar met (zelf)vertrouwen.
Ik nodig mensen uit op het weblog te reageren op de vraag: voelt een slachtoffer zich werkelijk vrij naar de toekomst als er sprake is van vergeving van de dader of is innerlijke acceptatie van het aangedane leed voldoende?
Agenda 3e kwartaal 2008:
Leuke overige weetjes
Mobbing Experts Platform
Samen Drs. Frank de Mink hebben we het initiatief genomen om het Mobbing Experts Platform op te richten: alle belangrijke experts in Nederland zijn hiervoor uitgenodigd om kennis te delen en ervaringen uit te wisselen. Ons eerste initiatief is de internationale Ban Bullying at Work Day op 7 november 2008 in te vullen door middel van een symposium: Psychisch Geweld op het werk. Op dit moment zijn we hard aan de weg aan het timmeren en de eerste resultaten worden zichtbaar: meer weten kijk dan verder op http://coachingaandenrijn.web-log.nl/mobbing_experts_platform
De kunst van verandering, herkenbaar in beeld
Coaching aan den Rijn is gevraagd om op 27 november 2008 een lezing en twee workshops te geven op een congres van Elsevier voor secretaresses in de gezondheidszorg: op de bijbehorende informatiemarkt zal een stand komen te staan waarin we naast informatie over pesten op het werk ook aandacht geven aan: de kunst van verandering, herkenbaar in beeld.
|